Artikel in het blad Openbaar Bestuur over 'het dienen van meerdere heren'

Het dienen van meerdere heren – werken voor meerdere organisaties – brengt een heel ander soort spanning mee dan bij het werken voor één organisatie, dat kun je je voorstellen.

Dit speelt in toenemende mate in het publieke domein: uitvoeringsorganisaties die voor meerdere opdrachtgevers werken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de shared service centers die de overheid momenteel aan vormen is (inkoopuitvoeringscentra, rijksincassodienst, ssc’s voor facilitaire dienstverlening), maar ook aan bundelingen van inspectiediensten. Ook speelt dit bij gemeentes die entiteiten oprichten waarvan ze gezamenlijk diensten afnemen en bij agentschappen die in de zorg actief zijn.

Het artikel is gebaseerd op het afstudeeronderzoek van Daniëlle over governance van shared service centers. In tegenstelling tot eerdere artikelen (in Facility Management Magazine) is dit artikel minder praktisch en dus meer bestuurlijk geschreven.

Om de link met de praktijk toch even aan te stippen, staan hieronder drie cases beschreven waarop de thematiek uit het artikel van toepassing is.

Illustratie: Inkoopuitvoeringscentra (IUC’s)

De Rijksoverheid gaat het aantal inkooppunten terugbrengen van ongeveer 350 naar enkele tientallen. Hiervoor gaat ze IUC’s inrichten. Rijksonderdelen die zich niet als IUC kwalificeren, zullen hun inkooptaken én bijbehorende middelen moeten overdragen aan een IUC. Daarna nemen ze dus de inkoopdiensten af van dat IUC. Feitelijk gaat één inkoopeenheid van een Rijksonderdeel ook de inkoopactiviteiten voor andere Rijksonderdelen uitvoeren. Hier ontstaat een spanningsveld tussen de verschillende heren die moeten worden gediend, waarbij de ene heer ook nog nader staat dan de ander.

Illustratie: nieuwe Rijkshuisvestingstelsel

De Rijksgebouwendienst (Rgd) ondersteunt de Rijksoverheidsorganisaties departementen bij het ontwikkelen en beheren van de huisvesting, maar stuurt daarin van oudsher niet zwaar. De autonomie van de verschillende Rijksonderdeel is groot. Dat gaat veranderen. Om de huisvesting op Rijksniveau te optimaliseren, krijgt de Rgd een meer sturende rol. Daarbij dient ze afwegingen te maken tussen Rijksbelang en individueel belang. Daar zullen gegarandeerd spanningen op komen te staan, bijvoorbeeld wanneer samenwonende departementen het samen eens moeten worden. Of wanneer de Rgd gaat sturen op optimalisatie van de beschikbare huisvesting en een individueel departement van mening is dat dat niet past in haar wensen. Naast de spanningen die er nu soms al op de relatie met de Rgd staan, zoals met betrekking tot de prestaties op het gebied van onderhoud, doet dat een stevig appèl op de vertrouwenscomponent in de relatie.

Illustratie: Rijksincasso

Van bijna alle ministeries hebben onderdelen te maken met het innen bij en terugvorderen op burgers, bedrijven en instellingen. Deze innings- en vorderingsactiviteiten worden volgens de Nota Compacte Rijksdienst stap voor stap overgedragen aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Door de schaalgrootte bespaart men kosten in de bedrijfsvoering en het primaire proces. De besparingsmogelijkheden nemen echter verder toe bij harmonisatie van wet- en regelgeving die op het gebied van incasso plaatsvindt. Hier ontstaat een spannende verhouding tussen de inspanningen die een departement moet verrichten om die harmonisatie te bewerkstelligen, en de opbrengsten die vallen bij de inningsinstantie, oftewel het CJIB.