De tarieven voor deze zogeheten eerstelijnsdiagnostiek zijn sinds 1996 niet herijkt, terwijl de volumes van de onderzoeken zijn gestegen en de kosten door efficiëntere werkwijzen relatief minder zijn toegenomen. De tarieven zijn hierdoor mogelijk niet meer actueel. Dit was voor de Nederlandse Zorgautoriteit de aanleiding voor een kostenonderzoek. Significant heeft dit samen met ConQuaestor uitgevoerd.

Een goed onderzoek vraagt om een uitvoerige voorbereiding. Elke zorgmarkt kent een eigen financierings- en organisatiestructuur, zo ook de eerstelijnsdiagnostiek. Daar hebben we grip op gekregen door veel gesprekken met experts en controllers te voeren. Door een pilot uit te zetten bij enkele instellingen kregen we volledig inzicht in wat relevante onderzoeksaspecten zijn, wat wel en niet beschikbaar is in de registraties en op welke manier de beschikbare informatie het beste uitgevraagd kon worden. Vooral het opstellen van een kostentoerekeningsformulier had heel wat voeten in de aarde. Met behulp van dit formulier konden de laboratoria op een zo uniform als mogelijke wijze kosten aan zorgprestaties konden toerekenen.

Na bezoeken langs elk laboratorium en beoordeling en controle van de gegevens, gaven beschrijvende analyses eerste inzichten in de omvang, kosten, opbrengsten en productie van de laboratoria en de spreiding daarin. Uit een vergelijking van de toegerekende kosten per productgroep met de huidige tarieven bleek dat een aantal productgroepen een grote overdekking van het tarief kent, maar er zijn ook zorgprestaties waarop de laboratoria tekort komen. Overigens zijn er wel grote verschillen tussen de laboratoria. Tenslotte zijn scenarioanalyses uitgevoerd om de effecten van mogelijke tariefsaanpassingen inzichtelijk te krijgen. Een resultaat is dat bij klinisch chemische onderzoeken, die het grootste aandeel van de productie uitmaken, het tarief voor alle centra nog toereikend blijft om de kosten te dekken tot een tariefsdaling van 18%. Daarentegen is zelfs een aanzienlijke tariefsstijging van 40% tot 50% op beeldvormende diagnostische onderzoeken nog niet voor alle centra voldoende om kostendekkend te zijn.

Het rapport is sinds 12 augustus 2011 openbaar en staat op de website van de NZa. De NZa zal de resultaten waar mogelijk gebruiken voor een advies aan het Ministerie van VWS over de versterking van de functie eerstelijnsdiagnostiek.