Bij het ontbreken van ervaring en praktijkinzichten toch verantwoorde beslissingen nemen kan met dynamische modelbouw. Het modelleren van de samenhang tussen de inzet van handhavingsinstrumenten bijvoorbeeld portalen over de snelwegen of mobiele rijbaancontrole units op drukke locaties) en het gedrag van kentekenhouders levert inzichten in het functioneren van de handhaving en de omvang van overtredingen en sancties. Dat betekent natuurlijk niet dat dan daarover absolute zekerheid bestaat, maar wel inzichten in de bandbreedtes van de resultaten, die helpen bij de besluitvorming en risicobeheer. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (VenW) heeft met het invoeren van de kilometerheffing een van de meest innovatieve en prestigieuze projecten onder handen genomen. Een belangrijk aspect bij realisatie van een kilometerheffing is de inrichting van de handhaving op de verplichting tot het inbouwen van de juiste registratievoorziening in de voertuigen en het onbelemmerd laten functioneren daarvan. Bij invoering van dergelijke innovatieve systemen kan daarbij niet worden geleund op praktijkervaringen. Om die reden is Significant gevraagd te ondersteunen bij de ontwikkeling van een systeemdynamisch model dat het gedrag van de kentekenhouders en het functioneren van de handhavingsinstrumenten beschrijft. Dit model is bedoeld om (voorlopige) keuzes mogelijk maken over de inrichting van de handhaving en de gevolgen voor de ketenpartners: Openbaar Ministerie (OM), de Rechtspraak, de Politie, RDW en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). De modelontwikkeling heeft in volgtijdelijke projecten plaatsgevonden, ingevuld met interactieve sessies met vertegenwoordigers van de betrokken ketenpartners en uiteraard ook van de projectorganisatie van VenW. Eerst is een model ontwikkeld voor de inzet van “wegkantapparatuur”, de handhavingsinstrumenten die direct het verkeer waarnemen en controleren. Daarbij is voor gedragscomponenten gebruik gemaakt van de “Tafel van Elf”, een model dat bij het ministerie van Justitie ontwikkeld is voor het evalueren van handhavingsmaatregelen. Vervolgens zijn de daaruit voortvloeiende activiteiten voor het Openbaar Ministerie, de rechtbanken en de Politie gemodelleerd. Tot slot is een model ontwikkeld voor de inzet in het kader van de taken van de Handhavingsbackoffice, die een belangrijke rol speelt in de handhaving. Dit resulteerde in een geïntegreerd samenhangende dynamische model die de inzet van de handhavingscapaciteit beschrijft en de kosten daarvoor ramen. Het geïntegreerde model maakt het mogelijk om de effecten van onzekerheden in parameters te analyseren en beleidskeuzes te evalueren. Voor het OM, de Politie en RDW geven de modellen inzichten in de te verwachten werklast en daarmee samenhangende capaciteit. Met deze instrumenten is een voorlopige inrichting van de handhaving ingevuld als uitgangspunt voor de vervolginrichting. Daarbij bestaat inzicht in de effecten van bepaalde beleidskeuzes en de onzekerheden die daarbij in deze fase van het project bestaan. Zoals zo vaak bij de ontwikkeling van systeemdynamische modellen ten behoeve van besluitvorming, zijn niet alleen de modeluitkomsten relevant. De discussies en conclusies van de analyses hebben geleid tot vernieuwende inzichten, die tot aanpassingen in het wetsontwerp, de systemen of signalering van op te lossen knelpunten. Een onderbouwde beslissing was daarmee mogelijk voor de inrichting van de handhaving en voor de ketenpartners is een onderbouwd inzicht verschaft in de effecten voor hun organisaties. Inmiddels is de invoering van de kilometerheffing vanuit politieke achtergrond stopgezet, maar naar verwachting blijft de basis van dit model een belangrijke bijdrage leveren aan het onderzoeken van alternatieven voor kilometerheffing en de handhaving daarvan.